Stand 2 - van opzij

De figuur van opzij gezien

Je gaat uiteraard weer uit van dezelfde grondmaten in het vooraanzicht. Het lichaam is ongeveer half zo dik als in het vooraanzicht (figuur 15). De moeilijkheid zit hem in de goede vorm van: - borstkas - bekkengedeelte. Denk eraan dat je bij de stand op één been zo mogelijk doorzicht hebt tussen de aremen en benen, dat maakt je tekening wat krachtiger. Je mag best een houding overdrijven → Denk steeds aan het evenwicht - bijvoorbeeld halskuiltje - binnenkant enkelvan het steunbeen ongeveer loodrecht op elkaar (figuur 16). - als je daar wat van af wijkt moeten andere delen van het lichaam wat naar de tegengestelde richting om het evenwicht te herstellen (figuur 16). Er zijn vele expressiestanden, zoals: leunen, zowel voor- als achterover (figuur 17) duwen trekken lopen etc. Bij de eerste drie geeft de afwijking van het evenwicht ongeveer de kracht aan die op het voorwerp (bijvoorbeeld muur of wagen) wordt uitgeoefend. Bij de laatste zit het midden van de romp ongeveer midden tussen de voeten.

Stand 3 - zitten

Merk op, dat, wanneer je een zittende figuur tekent (zie figuur 18), je een heel andere indeling van je papier krijgt:
- je figuur wordt:

• ¼ minder in hoogte
• ¼ meer in breedte

Dit lijkt heel logisch en totaal geen problemen op te leveren. Toch vraagt het de nodige aandacht bij het opzetten van de schets.

Het poppetje in figuur 18 is natuurlijk de uitgangspositie en is feitelijk een stijve en wat onnatuurlijke weergave van zitten.
- Iemand die ontspannen en natuurlijk zit, zal altijd ietwat kantelen in het bekken.
→ Ook hier vindt je dus weer de S-lijn terug, zie ook figuur 10.

De wijze van werken is gelijk aan die van variaties op stand 1 naar model (figuur 19).

• hoofdrichting van het zitten
• basisfiguur inschetsen
  → denk aan de juiste verhoudingen
• met wat lichte puntjes de kleding enz. aangeven
• tintverhoudingen opzoeken
• tekening wat accentueren
• afwerken, door in de drie hoofdtinten wat nuanceringen aan te brengen.

Ook bij het zitten (van opzij) zijn weer ele expressiestanden te bedenken (bijvoorbeeld figuur 20).

→ Denk altijd aan ontspanning en evenwicht.

Stand 4 - variaties op zitten

Deze variaties zijn te bereiken door:

1. romp min of meer naar achter of naar voren te buigen
2. armen meer of minder naar achter of voren te brengen en minder te knikken
3. dijbenen meer of minder horizontaal te plaatsen en het been meer of minder te knikken.

Plaats nu het model in de gewenste stand, maar ga, alvorens te schetsen, na of wij voor deze houding niet verstandiger zouden doen het paper in de breedte, of beter, in de hoogte te doen.

Als grondregel geldt:

• is het model breder dan hoog, → papier in de breedte.
• is het model hoger dan breed, → papier in de hoogte.

  

Zoeken we naar een hulpmiddel voor de juiste plaatsing op het vlak, maak dan van karton een raampje, waarvan de binnenopening dezelfde verhouding heeft als het tekenpapier.

Let bij het schetsen op:

1. stand van het papier
2. plaatsing op het vlak
3. richting, verhouding en kleding

Nu kan het bij deze zijstanden gemakkelijk voorkomen dat wij van ons model, door bepaalde armstanden bijvoorbeeld, iets of wat meer van de romp of rugzijde zien.
→ Maak je geen zorgen, maar teken gewoon wat je ziet.

  

Opgaven

1. Maak met siberisch krijt een hele reeks van deze standen en probeer door meer of minder op het krijtje te drukken, mooie tussenruimten te krijgen.
   → Lukt dit, schakel dan over op grijs-zwarte of rood-bruine krijtjes.
   → Schetsen mogen 5 - 8 minuten duren.

2. Papier met tussentint beïnvloed de werkwijze:
   de tussentint is er al → alleen nog tinten en donkerder aangeven
   het uitgaan van de tussentint en het werken met meerdere tinten beïnvloed het werktempo.
   → neem niet meer dan 10 minuten.

Stand 5 - liggen

Ook bij de liggende mens houden we ons aan de verhoudingsnormen.

Om te tekenen is zo’n platliggende figuur helemaal niet leuk. Probeer daarom hieraan een meer interessant silhouet te geven door:

1. variatie in standen van de benen
2. variatie in stand van de romp
3. variatie in standen van de armen.

Dit soort schetsjes mag niet langer dan 5 minuten duren.

Als dit goed lukt, voer het dan uit met krijt op getint papier (8 - 10 minuten).

Als we het model in een leuke stand plaatsen, lopen we de kans dat we iets van de voor- of achterzijde van de romp zien. Dit maakt het tekenen iets moeilijker, maar de uitbeelding wordt interessanter. Het kan eigenlijk niet fout gaan als we de volgende volgorde aanhouden:

1. papier in de breedte
2. zoek naar een juiste plaatsing van het model in het vlak. (Zonodig met kijkraampje).
3. probeer de essentie van de stand te vinden
4. breng kleding en volume aan
5. hang werk op afstand en controleer.

→ tekenen blijft de kunst van het weglaten.

De bedoeling van deze schetsen is, dat ze een impressie weergeven. → je moet je er niet zo om bekommeren of bepaalde delen anatomisch helemaal verantwoord zijn. → Probeer wel een model te vinden dat door duidelijk gekleurde strakke kleding (maillot) of weinig kleding ons meer inzicht in de contouren van lichaam en ledematen geeft.

Stand 6 - hurkstand

Als we het been zo knikken, dat de hiel tegen de zitbeenknobbel aankomt, dan hebben we hier een basis voor een serie nieuwe standen.

Maak hier ook weer een reeks van standen van.

Werktijd: ± 5 minuten / schets.

Ga dan over op getinte krijtsoorten en ten slotte op getint papier. Tracht licht en donker door wat accenten te overdrijven en door zo hier en daar wat weg te laten.

  

  

  

Stand 7 - driekwartstand

Modeltekenen wordt een stuk moeilijker wanner we ons model niet recht van voren, niet precies van opzij, maar in een tussenstand zien.

Hierbij zie je zowel een stuk van de voorkant als van de zijkant.  We hebben al eerder gezegd dat er in principe twee mogelijkheden van tekenen zijn:

1. we geven van de stand een impressie
2. we proberen de stand langs een meer constructieve weg te benaderen.

Nadelen:

1. leuke tekening, maar vertoont veel tekortkomingen (vooral anatomisch)
2. constructief verantwoord, maar schiet aan levendigheid tekort.

→ Probeer evenwicht te vinden, (leg het accent op de tegenpool van je instelling).

Een hulpmiddel Het gemakkelijkst zou het wezen als we een paspop bij de hand zouden hebben. Met zo’n paspop krijg je een aardig idee over: impressie ¾ stand vrouw

het rompvolume van rechts t.o.v. links het juiste midden, wat voor het tekenen van gekleed en ongekleed model noodzakelijk is.

Denk nu een band onder oksels door → dit geeft borsttepelhoogte aan.

1. Bomen en struiken

Ga eens op stap en zoek een kale, karakteristieke boom op. Je kan dan twee heel belangrijke zaken herkennen: Groeiwijze: hoe is de stam, bijvoorbeeld: lang en spichtig kort en gedrongen met of zonder uitstulpingen recht of krom. Zie figuur 23, nrs 1, 2 en 3. Groeiritme: wijze waarop de takken zicht verspreiden. Zie figuur 23, nrs 4, 5 en 6 en figuur 24. Maak een aantal schetsen van bomen met hun groeiwijze en -ritme naar de natuur. Probeer ze voor jezelf te herkennen als soort. Noot: deze schetsen moeten snel en luchtig gemaakt worden. je moet vooral niet alle takjes en twijgjes tekenen: het gaat om de hoofdlijnen in de stam kan je een heel schetsmatig structuurtje aangeven (zie bijvoorbeeld figuur 23) denk eraan, dat de boom vanuit de grond groeit: bodem wat accentueren takken en stam van dik naar dun (kan heel leuk met een krijtje of pijpje houtskool). (Zie het voorbeeld rechts onderaan). Wanneer je deze schetsen gemaakt hebt, moet je eens proberen of je een groepje bomen (liefst verschillende typen) bij elkaar kan schetsen. besteed vooral niet te veel aandacht aan de omgeving van die bomen, daar komen we later wel op terug. zorg er voor, dat ze niet „in de lucht zweven”, geef per boom even een aanzetje van de grond. Maak deze tekening op een stuk papier (bijvoorbeeld een stuk behangpapier) van 45 x 60 cm. Teken met syberisch krijt of houtskool. (Zie hier onder).

2. De ruimte

De ruimte is opgebouwd uit twee hoofdbestanddelen, te weten:

• lucht
• grond

De scheiding tussen deze beide is de horizon:
- deze bevindt zich op ooghoogte.

De onderlinge verhoudingen tussen de ruimte voor de lucht en die voor de grond kan uiteraard verschillen:
- zij is afhankelijk van hoe hoog je staat.

 Dus:

• sta je hoog
  
  • weinig lucht
  • veel grond
• sta je laag
  
  • veel lucht
  • weinig grond.

Hierdoor vallen de „Hollandse luchten” ook zo op, immers: Nederland is een laag, vlak land, waardoor je meestal laag staat en dus relatief veel lucht ziet.

Maak de scheiding grond/lucht niet precies op de helft van je papier; dat doet niet prettig aan.

Ga nu op stap en zoek naar een omgeving welke zo veel mogelijk aan bovenstaande voldoet.
Natuurlijk tref je zo’n omgeving zelden aan, want meestal staat er wel her en daar een en ander aan struikjes of bomen. Die objecten in het landschap laten we bewust weg, want het gaat ons nu alleen om lucht en land.

Je zal zien, dat:
LUCHT : de intensiteit van de kleur en de structuurwerking van de wolken nemen van beneden naar boven toe.

LAND : naarmate de gronddichterbij is, neemt de intensiteit van de kleur en de werking in de structuur toe.

OF : hoe verder weg, des te minder

• kleurintensiviteit
• structuurwerking

In een dwarsdoorsnede zou je je het zó voor kunnen stellen als links hiernaast.

Het valt waarschijnlijk op, dat je tekening door de kleurintensiteit en de structuur als het ware rond loopt.

We komen er later op terug.

  

Opgave

Maak met wit en zwart krijt op getint papier een illusie van een landschap. Per schets maximaal 5 minuten.

Ga zolang door, totdat je een landschap hebt met wijkend grondvlak, dat bij de horizon in een hemelkoepel overgaat.

3. Ruimte met boom en struik

Teken op kladpapier het silhouet van een boom en knip dit uit.
Doe hetzelfde met bijvoorbeeld een struik.

Pak een van je ruimtestudies en probeer ze een juiste plaats te geven door ze te schuiven.
—> daarna vastplakken.

Teken een ander boomtype, maar nu met bladstructuur en doe hiermee hetzelfde.

Probeer een groepje bomen en struiken zowel in silhouet als in structuur op een ruimteschets te ordenen.

! Ga nu bijvoorbeeld weer naar een plantsoen en zoek een soortgelijke situatie uit.

Schets dit met wit en zwart krijt op getint papier.

==> Orden hierbij zonodig naar eigen idee.

4. Dichtbij en ver weg 1

Als we gewoon rechtop op de grond staan, is de afstand van ons tot aan de horizon bij een vlak landschap ongeveer 5 kilometer.

Alles in deze ruimte is ondergeschikt aan regels (zie bovenste voorbeeld):

1. naarmate iets verder van ons verwijderd is, lijkt het kleiner
2. de kleurintensiteit en de duidelijkheid van de vormen nemen naarmate de afstand groter wordt, sterk af
3. de werking van de structuur neemt hierbij eveneens af.

Opmerking
Kleuren vervagen naarmate de afstand groter wordt in het algemeen naar een soort blauw.
- denk hierbij ook aan de kleur van de hemel.

Natuurlijk kan de kleur beïnvloed worden door een bepaalde lichtval, zoals zonsonder- of opgang.

Willen we nu ruimte gaan maken die voldoet aan de voorgaande regels, doen we er goed aan de ruimte in een aantal delen te verdelen. We noemen die delen wel „plans”.

Opgave 1

We verdelen de ruimte in drie plans, te weten:

• voorgrond
• middenplan
• achtergrond.

We nemen hiervoor:

• 1 vel wit papier
• 3 vellen getint papier in aflopende kleur, bijvoorbeeld zwart, grijs en licht grijs.

Maak middels knippen:

• zwart = voorgrond
• grijs = middenplan + wolken
• lichtgrijs = achtergrond.

Schuif zodanig, dat je een leuk ontwerp hebt, waar diepte in zit.
Knip in de juiste tinten en grootte een boom of struik of meerdere van beide —> pas ze in in je ontwerp.

! Denk hierbij goed aan de juiste verhoudingen.

Opgave 2

Wanneer het maken van een ruimteindeling door middel van knippen is gelukt, probeer het dan eens met behulp van getint papier met zwart en wit krijt. Bijvoorbeeld een zeegezicht.

5. Dichtbij en ver weg 2

Het heuvel- en berggebied heeft zijn eigen moeilijkheden. Het gemakkelijke is, dat de planmatige ordening van nature aanwezig is. Het moeilijke is, dat de ruimte veel groter is als het ware, ofwel ingewikkelder. We moeten veel meer aandacht besteden aan:

• tekening
• juiste verhoudingen
• bijpassende structuren.

Opgave 1

Probeer net als bij het vlakke landschap door middel van knippen en schuiven een berglandschap te componeren.
Het verdient waarschijnlijk aandacht om eerst een ruwe schets te maken, waarin de vier hoofdtinten door middel van een ordening wordt aangegeven:

• wit
• licht grijs
• grijs
• zwart.

Houdt het ontwerp vooral eenvoudig.

Opgave 2

Gebruik wit papier en zwart krijt
OF
getint papier, zwart krijt en twee tinten grijs krijt.

Maak eerst een schets. Vul daarna, precies als bij opgave 2 in paragraaf 4. Dichtbij en ver weg 1, de voorgrond, middenplan en achtergrond, alsmede de lucht vlak in.
==> daarna elke heuvel en berg, alsmede de lucht naar boven toe iets donkerder aanzetten.

Het moeten echt snelle schetsen zijn, dus per tekening niet veel meer dan 15 minuten.

  

Opgave 3

We houden ons aan de materialen, als aangegeven in opgave 2.

Probeer nu, door iets meer of minder op het krijtje te drukken, het aantal plans van 3 naar 6 en daarna naar 9 uit te breiden.

==> Denk er vooral aan, dat je schets rustig aan blijft doen en dat alle dieptewerking goed blijft. (Weet je nog: hoe verder weg, des te waziger!)

Tot nu toe hebben we de ordening in het berg- en heuvellandschap door middel van:

• tinten
• tintnuanceringen

bereikt. Dit kan ook bereikt worden met behulp van

• structuren.

We moeten er dan in onze tekening goed op letten dat

• naar mate het verder weg is, lijkt een object kleiner
• neemt de structuurintensiteit af.

Zie hiervoor ook paragraaf 4. Dichtbij en ver weg 1.

  

Kleur

Als de opgaven 1 t/m 3 goed gelukt zijn, is het gebruik van kleur maar een klein stapje. De moeilijkheid is echter meestal de keuze van de kleur en dat is iets, dat je eigenlijk alleen maar ter plaatse goed kan bepalen:

• kleur
• intensiteit
• lichtval.

Wacht daarom liever met kleur tot de eerstvolgende vakantietrip en houdt dan als richtlijn aan:

• dichtbij: kleur is in zijn volle intensiteit te zien
• ver weg: kleur verliest aan inensiteit en verblauwd
• zon en warmte: kleuren verbleken en er komt als het ware een waas over het landschap.

Opgave 4

Schets een berglandschap en werk het op met behulp van structuren. Gebruik als model bijvoorbeeld een vakantiefoto of een prentbriefkaart. Leg zo’n tekening, als hij klaar is, op een afstand en bekijk of de diepte-illusie goed is.
==> Tracht de fout te corrigeren; lukt dit niet, maak dan de tekening over.

Probeer ook eens voor zo’n landschap de serie rood-bruin-zwart krijtjes te gebruiken (Hardmuth nr. 210) en combineer met de grijsserie (Hardmuth nr. 95).

Onze plaats in de ruimte 2

Om te zorgen dat degene, die onze tekening bekijkt zich gemakkelijk in de door ons getekende ruimte kan orienteren, moeten we op het volgende letten:

1. De hoogte van de horizon geeft aan hoe hoog ons standpunt is
2. De plaats van de vluchtpunten op papier bepaalt de observatieplaats van de tekenaar in het algemeen (gaat niet altijd op).
3. Wanneer we een voorwerp tekenen, waarvan de afmetingen algemeen bekend zijn, geeft zijn afmeting op de tekening aan of de ruimte groot, normaal of klein is.

Opgave

Ga naar buiten en zoek plekjes waarbij de hiervoor beschreven situaties goed waar te nemen zijn.
—> schets met siberisch krijt op kladpapier (onbedrukt krantenpapier).

De straat

Enkele belangrijke regels, die we eigenlijk in het voorgaande al hebben besproken zijn: Ruimte vanaf het observatiepunt tot aan de horizon is bij een vlak landschap en een stahoogte van ± 1,75 meter tussen de 4 en 5 kilometer (kijkafstand). Alle horizontaal wijkende lijnen die evenwijdig aan elkaar lopen, od ze nu in een horizontaal of een verticaal vlak liggen, hebben hetzelfde vluchtpunt in rechte lijnen. Alle horizontaal wijkende lijnen die evenwijdig aan elkaar lopen, maar in een andere richting wijkend vlak liggen hebben een ander vluchtpunt. Lijnen, evenwijdig aan het beedvlak kennen geen vluchtpunt. Opmerking: deze regels zijn wiskundig niet helemaal waar: perspectief is te berekenen met derde graads vergelijkingen, maar voor betrekkelijk kleine objecten als een straattafereel zijn de afwijkingen te verwaarlozen (anders is dit bijvoorbeeld met een brug van een kilometer lengte).  Opgave Ontwerp zelf een „straat”. Voor details zonodig buiten een schets maken en thuis verwerken. - papierformaat: ± 30 x 45 - zwart en grijs krijt. Zie voorbeeld 36. Alle horizontaal wijkende lijnen, welke in werkelijkheid evenwijdig lopen, maar in een andere richting wijkend vlak liggen hebben ook een ander verdwijnpunt. Dit hebben we al geconstateerd in regel 3 van deze paragraaf (zie bovenste tekening, nr. 3). We willen je in het onderstaande het effect hiervan aantonen bij een huis. noot: hoe zou het er uit zien als de deur haaks open staat? Op grond van de 4 hoofdregels zijn we dus kennelijk in staat om ook veel ingewikkelder zaken, zoals een krom steegje perspectivisch redelijk weer te geven. Immers, de uitersten zijn: evenwijdige lijnen, haaks op het beeldvlak, gaan naar het vluchtpunt - V0 (zie tekening 1, 2 en 3 in „Onze plaats in de ruimte 2”). evenwijdige lijnen, evenwijdig aan het beeldvlak, blijven evenwijdig aan het beeldvlak. Hieraan kan je met enige fantasie nog een héél belangrijke regel aan toevoegen - is de hoek van het te tekenen vlak met het beeldvlak kleiner dan 90°, dan ligt het verdwijnpunt links van het vluchtpunt V0. - is de hoek van het te tekenen vlak met het beeldvlak groter dan 90°, dan ligt het verdwijnpunt rechts van het vluchtpunt V0. We gaan dit nu eens uitproberen met een naar rechts buigend straatje.

voorbeeld 36

Hulpconstructies

voorbeeld 47

Als je de schetsjes uit de vorige paragraaf goed bekijkt, dan kom je tot de conclusie, dat meestal één van de vluchtpunten zo ver weg ligt, dat hij buiten je tekenpapier of zelfs buiten het tafelblad valt. Er zijn twee methoden:

•  hulpdiagonaal
• omsluitende hulpfiguur.

Vluchtpunt V₂ buiten tekening (zie voorbeeld 47)
- trek diagonaal AC
—> C’ kan nu bepaald worden.

  

V₂ valt buiten de figuur (zie voorbeeld 48):

• maak een rechthoekige figuur om je te tekenen figuur
• zorg dat deze figuur (liefst)
  - evenwijdig aan tafereel
  - een zijde samenvallend met tafereel
• bovendien moeten de hoekpunten van je te tekenen figuur je hulpfiguur raken
• nieuwe vluchtpunt is V_H

—> Met behulp van „oogstralen” OA, OB, OC en OD worden nu A’, B’, C’ en D’ bepaald.

voorbeeld 48

Indelen van vlakken met hulpconstructiesvlak middendoor delen —> wordt heel eenvoudig gevonden door het snijpunt S van de diagonalen AB en CD. deel vlak in een gelijk aantal stukkenweer een diagonaal trekken AC op de verticale lijn BC gelijke delen uitzetten met hulplijnen naar vluchtpunt krijg je snijpunten S1, S2 etc. op de diagonaal —> met loodlijnen op grondvlak AB is AB in gelijke delen gedeeld. Met zichzelf verlengen van een vlak.bepaal het midden van BD (M1) trek AM1 tot hij CV in F snijdt —> loodlijn uit F op de horizon tot hij AV in E snijdt AB is even groot als BE CD is even groot als DF.

2. De kamer is ook de straat

Vele keren hebben we vastgesteld dat: alle horizontaal wijkende lijnen in één staand vlak hebben één vluchtpunt alle horizontaal wijkende lijnen in een ander staand vlak hebben een ander vluchtpunt. Met deze regels is het mogelijk een hoek van een kamer te tekenen (zie voorbeeld 55). Opgave Schets kamerhoekjes en let vooral op de juiste verhoudingen. eerst de tekening met bijvoorbeeld tafels, kasten dan iets van tintnuancering —> op afstand bestuderen, zonodig corrigeren. Van de kamerhoek naar de straathoek is nu nog maar een klein stapje. Schets zoiets eerst thuis. Lukt dit, ga dan naar buiten om nieuwe ideeën op te doen en probeer ze thuis in een schets te verwerken. Pas als dit schetsen vlot gaat, kan je met succes buiten werken. ! Het moeilijkste bij buiten tekenen is: uitmaken wat belangrijk is en wat niet. —> accentueer wat belangrijk is, laat weg wat niet van belang is.  OEFENEN schetspapier zwart-witte reeks krijtjes maak schetsen van hooguit 15 minuten denk aan: accentueren en weglaten bekijk je werk op afstand thuis (dus niet waar het natuurbeeld is). —> zoek je fouten op en probeer ze de volgende keer niet te maken. —> verbeteren heeft meestal weinig zin !

Voorbeeld 55          Voorbeeld 56    Zie voorbeeld 56: ook hier kan je een stel vluchtlijnen naar V1 en V2 van te voren op je papier zetten. —> Dat schetst veel makkelijker

3. Weerspiegeling 1

Als je een paal in het water ziet staan en het water is rustig, dan zie je vanaf het punt dat de paal de waterspiegel bereikt er een tegenovergesteld beeld ontstaat, wat de illusie geeft even groot te zijn als de paal zelf.

Met deze regel als basis, is het mogelijk om elke weerspiegeling te berekenen.

Op het voorbeeld rechts: een rechte en scheve paal en een vlondertje.

Opgaven

Probeer zelf wat van deze situaties te schetsen:

• rechte paal
• scheve paal
• twee kruisende palen
• vlondertje
• zeil van een boot
• enz.

Denk er steeds aan, dat op de waterlijn het spiegelbeeld begint, dus:
Als een paaltje op de oever staat, moet je de waterlijn doordenken.

Als dit duidelijk is, maak dan een eenvoudig bouwsel aan de waterkant.

  

4. Licht, schaduw, slagschaduw 1

We gaan uit van een klein schuurtje. Wanneer we dit precies met licht, schaduw en slagschaduw zouden willen uitbeelden, dan moet je dat langs constructieve weg doen, ofwel schuurtje tekenen zonnestand bepalen schaduw en slagschaduw construeren. ! Door deze wijze van werken gaat veel van de aandacht verloren. Een eenvoudiger manier met goed resultaat is: naar gelang van de zonnestand ontvangen de vlakken: veel licht minder licht nog minder licht —> de daarbij behorende schaduwwerking is: geen halve tinten (grijs) donker Maak zo’n schuurtje op schetspapier met siberisch krijt —> begin met de donkerste tinten. Gaat het goed, vervang dan het siberisch krijt door de grijze of roodbruine tintsoorten. —> in het begin zal het werktempo afremmen, maar na enige oefening zal dit geen rol meer spelen. Opgave Maak een eenvoudig bouwsel aan de waterkant. geef de waterkant aan zet op de scheiding land / water een kubus neer zet op de kubus een plat dak en maak een deel van de voorkant (bij het dak) dicht maak een taludlijn vanaf water-grondscheiding tot halverwege achterkant huisje teken de weerspiegeling teken de bak met z’n weerspiegeling Als je nu je technische schets gereed hebt, kan je hem verder opwerken (zie onderste tekening). Noot: Valt het op dat het construeren alleen maar nodig is om in de goede verhoudingen te tekenen ? ==> Als je wat ervaring hebt gekregen met constructies, hoef je alleen nog maar wat ondersteunende hulplijntjes te tekenen.

5. Dichtbij en ver weg

Voor een belangrijk deel hebben we ons bij het weergeven van de diepte-illusie op het platte (teken)vlak tot het perspectief door middel van lijnen beperkt.

Nu nog even iets over het kleuren perspectief.

De regel dat, naarmate iets verder van ons verwijderd is, de intensiteit aan kleur- (en structuur) werking afneemt, was ons al bekend. Maar wat zijn deze kleuren dan?

—> reeds in de 17^e eeuw kende men hiervoor de volgende ordening:

1. voorgrond = donkerbruin
2. middenplan = fijne groenen
3. achtergrond = doorschijnende blauwen

Merkwaardig genoeg zijn deze 17^e eeuwse regels met een correctie op punt 1 (donkerbruin vervangen door intens werkende pure kleuren) ook vandaag nog van kracht.

Opgave

Ga op zoek naar een nogal open landschap, schets dit direct in kleur en leg het accent op de diepte-illusie.
—> durf hierbij de kleuren op de voorgrond te overdrijven, waardoor de illusie dichtbij - ver weg nog groter wordt.

  

6. Weerspiegeling 2

Bij het weergeven van de weerspiegeling moeten we op twee dingen letten, te weten: het tekenen van het spiegelbeeld het uitbeelden van het water als oppervlak Het eerste is meestal reeds door een juiste tekening te bereiken. Het tweede is meer het aanbrengen van tintnuanceringen. Opgave Maak een aantal waterstudies met behulp van: grijze of rood-bruine tintsoorten op gekleurd papier

7. Licht, schaduw, slagschaduw 2

De illusie van plasticiteit bij voorwerpen kunnen we versterken door hierbij licht, schaduw en slagschaduw aan te brengen. schaduw is de tegenhanger van licht slagschaduw is de donkere vlek welke het voorwerp op de grond of op een ander object werpt. Het aanbrengen van licht, schaduw en slagschaduw kan op twee manieren geschieden: zeer simpel: door het vlak (a), dat het meest naar het licht gekeerd is, licht te laten door het vlak (b), dat van het licht is afgekeerd, donker weer te geven door de rest een tussentint te geven (c) een illusie van de slagschaduw wordt bereikt door de grond aan de schaduwzijde van het voorwerp iets donkerder te maken (d). dit kan ook, en veel beter, met behulp van wat constructieve lijntjes (zie voorbeeld 64). —> hiervoor is het nodig te weten: zonnestralen in een vlak, evenwijdig aan ons beeldvlak indien zonnestralen niet in een vlak / beeldvlak - op welke plaats staat de zon - waar is de horizon

Voorbeeld 64 Voorbeeld 65

2. Lange en korte as 1

Neem eens een appel en snijdt deze horizontaal door (figuur 31).

• plaats hem op ooghoogte.
  U ziet dat de doorsnijding een streep is. Naarmate je hem meer om de horizontale as draait, zie je:
• steeds meer snijvlak 
• steeds minder snijvlak

De verschijningsvormen van het snijvlak bij de verschillende stadia van kantelen noemen we ellipsen.

Oefening

Probeer ellipsen in allerlei standen vlot uit de hand te schetsen.
—> zorg ervoor dat ze aan de einden van de lange as niet puntig zijn en in de tussenstukken niet vlak.

Als je ellips wat nauwkeuriger wilt tekenen, maak dan gebruik van een assenkruis. De as, waarom het vlak gewenteld wordt, heet de lange as. De as die hier loodrecht op staat en dus kantelt, de korte as. De lange as verandert niet van lengte, de korte as wel.

Wanneer je nu een recht glas neemt kan je hetzelfde verschijnsel waarnemen. Bovendien valt op, dat de ronde zijde die het dichtst bij de ooghoogte zit, de langste korte as heeft. Dit wordt veroorzaakt door de hoek waaronder je dat vlak ziet: maak hier wat studies van !

Kon je bij het glas zien dat de zijkanten evenwijdig aan elkaar lepen, bij een kegelvorm lopen ze naar één punt. Het principe blijft echter gelijk; ook hier zie je bij kantelen:

• steeds meer van het bovenvlak
• steeds minder van een zijvlak.
• In figuur 33 kun je goed het verschil zien in het zichtbare deel van het zijvlak tussen een cylinder en een kegel.

Het is heel belangrijk om dit principe goed te bestuderen en te begrijpen, want je kunt het in allerlei vormen gebruiken, zoals

• opbouw van een bloem
• vorm van een fles of een vaas.

  

 Oefening

• Neem enkele voorwerpen, die uit een combinatie van cylinder- en kegelvormen (of afgeplatte kegelvormen) zijn opgebouwd, zoals een litermaat, een trechter, een fles of een bierglas.
• Teken deze eerst in aanzicht en dan in gekantelde vorm.

Wanneer je dit systeem van tekenen goed beheerst, is het in een later stadium vrij eenvoudig om op de juiste manier het spel van licht en donker, van licht, schaduw en reflex in te schetsen.

3. Lange en korte as 2

Voor het erbij tekenen van hengels, oren, bovenranden en dergelijke, kan een vertikale of horizontale doorsnede een steuntje geven.

Bij het kroesje loopt overigens de lange as van de ellips horizontaal.

• de korte as staat hier altijd loodrecht op en valt samen met de richtingsas van het kroesje.

In welke stand we nu het kroesje zetten of leggen, de theorie blijft hetzelfde.

1. Zodra de richtingsas van het voorwerp bekend is, kunnen we hier loodrecht op de lange as van de ellips tekenen.
2. Zodra de richting van de lange as van de ellips bekend is, kunnen we hier loodrecht op de korte as tekenen. (Deze valt dus ten dele met de richtingsas samen).

 Opgave

Maak een pillendoosje met open dekseltje tegen een donkere achtergrond.

2. Bosjes bloemen

Als we een bosje bloemen willen tekenen, is het nodig, dat we de bloem en bladtypen, welke hier voorkomen stuk voor stuk goed bestuderen.

• Maak eerst een schets (met potlood)
• Los de problemen op door het gebruik van hulpconstructies 
• Zet vervolgens wat tonen aan, door met een zacht potlood wat variatie in de lijndikte te brengen
• Daarna tinten aanbrengen
  
  • voorlopig maar eerst drie hoofdtinten:
  - donker
  - midden
  - licht
• Hierna afwerken door in de tinten de schaduwen aan te brengen
• Ook hierbij kan je de schaduwen het gemakkelijkst herkennen door door bijna dichtgeknepen oogleden heen te kijken

Noot

• werk luchtig en vlot
• ga bij het schaduw inwerken niet gelijk zwaar werken en op één  plaats: probeer het voorzihtig aan en over de hele tekening heen.

3. Bladeren

Bladeren zijn meestal een achtergebleven gebied:

• men vindt de bloem het belangrijkst
• goed tekenen van bladeren is niet eenvoudig, vooral omdat ze meestal half verscholen zitten, zoat je niet goed kan zien, hoe ze lopen.

Als we niet precies weten hoe het in elkaar zit, gebruik dan deze hulpgegevens:

• teken om het blad heen zijn omgeschreen rechthoekvorm en zet deze in de juiste wijkrichting (paralellogram)
• knik deze in de juiste stand voor een geknikt blad (figuur 30)
• buig deze in de gewenste krul (figuur 31)

Uitgaande van de wijklijn en de rechthoekvorm neem je gemakshalve aan, dat de richting van de voorste lange rechthoekszijde gelijk is aan die van de achterste, ofwel de korte rechthoekszijden en de raaklijnen dezelfde richting hebben. (Dit is natuurlijk in werkelijkheid niet altijd zo - denk aan gedraaide bladeren). Voor ons doel is dit uitgangspunt goed bruikbaar.

 Oefening

Teken een bosje gekrulde en geknikte bladeren en als je vastloopt, uitwerken volgens figuren 30 en 31.